.png)
Lê Quý Đôn trong sách ” Vân Đài loại ngữ ” (1773) có ghi
trong mục IX, Phẩm vật như sau:
” … Cây chè đã có ở mấy ngọn núi Am Thiên, Am Giới và Am
Các, huyện Ngọc Sơn, tỉnh Thanh Hoá, mọc xanh um đầy rừng, thổ nhân hái lá chè
đem về giã nát ra, phơi trong râm, khi khô đem nấu nước uống, tính hơi hàn,
uống vào mát tim phổi, giải khát, ngủ ngon. Hoa và nhị chè càng tốt, có hương
thơm tự nhiên…”
Năm 1882, các nhà thám hiểm Pháp đã khảo sát về sản xuất và
buôn bán chè giữa sông Đà và sông Mê Kông ở miền núi phía Bắc Việt Nam, từ Hà
Nội ngược lên cao nguyên Mộc Châu, qua Lai Châu; đến tận Ipang, vùng
Xípxoongpảnnả (Vân Nam), nơi có những cây chè đại cổ thụ.
“Hàng ngày những đoàn thồ lớn 100-200 con lừa, chất đầy
muối và gạo khi đi và nặng chĩu chè khi về. Ipang nổi tiếng về chất lượng chè
đạt mức ngự trà cống nộp cho Hoàng đế Trung Hoa. Loại chè cao cấp này không
bán ngoài thị trường; và ai cũng cố giấu lại một phần nhỏ, mặc dù có nguy cơ
bị trừng trị nặng nề. Tôi đã trông thấy một nắm chè loại này màu trắng ngà, bao
gồm những cánh chè rất nhỏ và rất xoăn. Vùng đất đai của Đèo Văn Trị ở Lai
Châu, là hàng xóm láng giềng gần gũi của Ipang, vùng Xíp xoongpảnnả“.
Sau những chuyến khảo sát rừng chè cổ ở tỉnh Hà Giang Việt
Nam (1923), và tây nam Trung Quốc (1926), các nhà khoa học Pháp và Hà Lan, đã
viết “…những rừng chè, bao giờ cũng mọc bên bờ các con sông lớn, như sông Dương
Tử, sông Tsi Kiang ở Trung Quốc, sông Hồng ở Vân Nam và Bắc Kỳ (Việt Nam), sông
Mê Kông ở Vân Nam, Thái Lan và Đông Dương, sông Salouen và Irrawađi ở Vân Nam
và Mianma, sông Bramapoutrơ ở Assam.“
Năm 1976, Viện sĩ thông tấn Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô,
sau những nghiên cứu về tiến hoá của cây chè, bằng phân tích chất catésin trong
chè mọc hoang dại, ở các vùng chè Tứ Xuyên, Vân Nam Trung Quốc, và các vùng chè
cổ Việt Nam (Suối Giàng, Nghĩa Lộ, Lạng Sơn, Nghệ An…), đã viết :
Cây chè cổ Việt Nam ,
tổng hợp các catêchin đơn giản nhiều hơn cây chè Vân Nam …. Từ đó có sơ đồ tiến hoá cây
chè thế giới sau đây ”Camellia → Chè Việt Nam
→ Chè Vân Nam lá to → Chè
Trung Quốc → Chè Assam
(ấn Độ)”
Tóm lại, đến nay các nhà khoa học thế giới đã xác nhận : Đại
thể cây chè phát nguyên từ một vùng sinh thái hình cái quạt, giữa các ngọn đồi
Naga, Manipuri và Lushai, dọc theo đường biên giới giữa Assam và Mianma ở phía
Tây, ngang qua Trung Quốc ở phía Đông, và theo hướng Nam chạy qua các ngọn đồi
của Mianma và Thái Lan vào Việt Nam, trục Tây Đông từ kinh độ 95o đến 120o
Đông, trục Bắc Nam từ vĩ đ 29o đến 11o Bắc.
TRATHIENSON.COM
